|
Poppen hebben ook een ziel
Poppen worden in Japan niet gezien als speelgoed, hoewel er
ook poppen zijn om mee te spelen. In Japan werden van oorsprong
poppen de kracht toegedacht om slechte geesten en energie te
kunnen absorberen. Dit heeft een geschiedenis die teruggaat tot
aan voorhistorische tijden. Nog altijd zijn veel Japanners ervan
overtuigd dat poppen een soort van ziel hebben. Ze worden met
grote eerbied overhandigd aan een tempel zodra hun taak is gedaan.
Unieke traditie
Vanaf de zeventiende eeuw ontwikkelde zich een unieke nieuwe
traditie van poppenmaken in Kyoto. Stap bij stap werden verscheidene
soorten van poppen uit Kyoto enorm populair over het gehele land.
Vooral Hina, Kabuto-Yoroi, Gosho-ningyo en Ichimatsu poppen
veroverden de Japanse harten.
Hina-poppen tonen een keizerlijke hofhouding van 15 poppen.
Ze worden elk jaar maart trots uitgestald in een belangrijke
kamer door gezinnen met een dochter. Kabuto-Yoroi tonen middeleeuwse
wapenrustingen die in mei getoond worden op 'jongetjesdag'--nu
netjes 'kinderendag' genoemd. Gosho-ningyo zijn dikke kinderachtige
poppen die oorspronkelijk door de keizer in Kyoto als souvenir
werden gegeven, en Ichimatsu zijn vrij grote poppen die er uitzien
als kleine kinderen.
Generaties
Al deze poppen worden door hedendaagse Japanners ervaren als
eeuwenoude Japanse tradities, maar stammen in hun huidige vorm
voornamelijk uit de 19e eeuw toen Japan hevig bezig was een nieuwe
identiteit te scheppen voor zichzelf.
Je ziet deze relatief korte geschiedenis terug in de Kyoto-families
die de Kyo-ningyo maken. Vaak zijn zij niet ouder dan tien generaties,
velen maken poppen voor slechts drie of vier generaties.
Een van de beroemdere poppenmakers in Kyoto is de allereerste
generatie in het vak. Zijn gescheiden dochter, die de achternaam
van haar vader draagt, is al enkele jaren in de leer bij haar
vader. Hier zie je een mogelijk nieuw 'huis' in wording.
Vader Sekihara: "Mijn vader maakte de dunnen papieren
schuifdeuren van Japanse huizen. We waren erg arm. Maar als kind
was ik altijd dol op poppen en mooie kostuums. Ik genoot ervan
als mijn moeder me naar het toneel nam waar ik de spelers kon
zien in hun fantastische kleding en grime." Maar de poppenmakerij
leek financieel niet aantrekkelijk en de nu 80-jarige Shisui
Sekihara kreeg als achtienjarige een positie bij Sumitomo Bank.
Toeval
Via de ellende van de oorlog en twee slopende ziektes die
bijna het einde voor hem betekende kwam hij bij toeval terecht
in Kyoto. Hier reageerde hij op een zeldzame advertentie voor
mensen die het vak van poppenmaken wilde leren. In de naoorlogse
jaren was er een enorme vraag naar poppen. De bestaande poppenmakers
konden daar niet aan voldoen. Sekihara vond het vak enorm moeilijk
en begon te twijfelen of hij het ooit zou kunnen leren. Maar
wederom sloeg het toeval toe. Hij ontmoette een waarzegger die
hem vertelde dat hij de poppenmakerij nooit mocht verlaten. En
vrij snel daarna kreeg hij, wederom bij toeval, de kans om bij
de beste poppenmaker van Japan in de leer te gaan.
Sekihara's poppen hebben over de jaren zes prijzen gewonnen,
staan in allerlei musea en reizen de wereld rond voor tentoonstellingen.
De vraagprijs voor een enkele Sekihara-pop is tegen de miljoen
yen.
Levensecht
Sekihara's werk is uniek. Hij is een van de weinige
poppenmakers in Kyoto die vrijwel de hele pop maakt. Enkel benen,
armen en het hoofd laat hij elders maken. De kimono's van elke
pop ontwerpt hij zelf, vaak na maanden van dubben. Hij laat het
vervolgens door zijn vrouw en dochter borduren op echt zijde.
Het lichaam doet hij volledig alleen.
Zijn poppen zijn vermaard om de levensechte lichamen en houdingen.
Vaak is de rug en het kontje van een pop zo ontzettend mooi en
sensueel dat je jezelf bewust moet inhouden om het niet aan te
raken. Kleding wordt normaliter op de pop geplakt met lijm. Maar
Sekihara kleedt elke pop laag voor laag aan als een levensechte
vrouw. Het resultaat is een kunstwerk waar al snel een maand
werk in zit.
Het is deze enorme toegewijdheid die de bewondering van zijn
dochter heeft opgewekt. "Mijn vader was geboren voor het
maken van poppen. Die liefde en zijn know-how wil ik kunnen doorgeven
aan mijn eigen kinderen."
Kjeld Duits
|