programma - program locatie - location kosten - costs

 

'Naakt' geld geven wordt gezien als onbeschoft in Japan. De Ogasawara school van etiquette heeft over de eeuwen speciale geld-envelopes ontworpen voor elke gelegenheid.
De juiste buiging komt vanuit de heupen en met een strakke rug. De diepte hangt af van de omstandigheden.

De beleefste buiging komt van het hart

Japan is beroemd om zijn elegante etiquette. Gebaseerd op filosofiën die meer dan duizend jaar terugreiken, maar nog altijd zichtbaar zijn in het hedendaagse leven. Wat minder bekend is dat Japanners zelf ook vaak moeite hebben met alle ingewikkelde regeltjes. Velen krijgen speciale lessen op het bedrijf, anderen volgen cursussen. Om te leren hoeveel graden je moet buigen voor wie, hoeveel geld je geeft tijdens een bruiloft, en vooral belangrijk: in wat voor een envelope je die absoluut nieuwe biljetten stopt...

Veel van de Japanse manieren dateren uit de 12e eeuw en zijn gebaseerd op de uit China overgewaaide Confucinianistische leer. De op een sociale klassensysteem gebaseerde leer van waarden en normen zag vooral eerbied voor ouderen en sociaal hogeren als belangrijk. In de Japanse context werd het een systeem waarin kalme zelfbeheersing in combinatie met welwillendheid en sympathie tegenover anderen overheersende rollen zijn gaan spelen.

Etiquette en Ogasawara

Het mag dan wel gebaseerd zijn op een import uit het buitenland, maar vrijwel alles dat met etiquette heeft te maken in Japan komt van een enkele bron: de clan van de Ogasawara. Etiquette en de naam Ogasawara zijn synoniem in Japan.

De Ogasawara clan stamt af van de Minamoto's, eeuwenlang een van de belangrijkste Japanse families. De eerste Minamoto was Prins Tsunemoto, de kleinzoon van Keizer Seiwa. De belangrijkste Minamoto was Tsunemoto no Yoshiie, onder wiens leiderschap de clan enorm veel invloed in handen kreeg.

Zijn broer Minamoto no Yoshimitsu stichte de clan waaruit de Ogasawara's ontstonden. De Ogasawara's hadden de naam meesters te zijn in het paardrijden en boogschieten, onmisbare bedrevenheden voor de Japanse samoerai. Het heette dat niemand de Ogasawara's kon overtreffen in deze twee. Het moet hen een respect hebben opgeleverd die wij ons nooit kunnen voorstellen .

Tijdens het bewind van de beroemde Keizer Godaigo werden de tijden onzeker en werden goede hofmanieren steeds zeldzamer. Het was tijd om orde op zaken te stellen voordat chaos de scepter ging dragen. Keizer Godaigo nam Ogasawara Sadamune, de zevende generatie Ogasawara, in dienst om de Ogasawara-etiquette te leren aan de samoerai en zo weer orde terug te brengen. De leer van de Ogasawara werd nu de leer van alle samoerai. De Ogasawara's onderwezen niet enkel paardrijden en boogschieten, maar ook de rites en plechtigheden van ceremonies en alle belangrijke momenten in het leven.

Manier van leven

Een oud Ogasawara-document beschrijft hoe men de essentie van etiquette ontdekt "door de eigen gedachten uit het hoofd te zetten en te luisteren naar de opinies van anderen. Als u afdoet van uw oorspronkelijke idee komt het ware verstand instinctief." Voor de Ogasawara's en de Samoerai die zij onderwezen in hun leer was etiquette duidelijk meer als enkel goede manieren. Het was een volledige manier van leven.

"Mensen van alle mogelijke posities zullen altijd oog in oog komen te staan met de problemen van anderen. U moet zich bewust zijn van uw eigen positie in het leven en deugd betuigen aan anderen." Deze welwillendheid tegenover anderen staat centraal in de Ogasawara-leer. Het uit zich als vriendelijkheid dat diep en oprecht beleefd moet worden.

Een ander document beschrijft hoe waarlijk goede manieren zich aanpassen aan elke situatie "zoals water aan de houder." Net zoals water zich aanpast aan het glas, een fles of een vaas, zo moet men zijn gedrag aanpassen aan het tijdstip, de plek en relatie met de andere persoon.

Vastgestelde vormen

Ogasawara-etiquette is daarom niet enkel oprechte vriendelijkheid, het heeft ook vastgestelde vormen voor al de verschillende situaties waarin elk zich vindt in het dagelijks leven.

Veel van die vormen leven tot op vandaag de dag door. Zo'n 800 jaar na het ontstaan van de clan bestaat er nog altijd een Ogasawara School van Etiquette in Japan. In vroegere eeuwen was de leer enkel voor samoerai. Hoewel de vormen werden geleerd aan de samoerai werd de kern van de leer altijd streng geheim gehouden en was enkel bekend aan maar een paar personen. De huidige Ogasawara School leert het aan iedereen die ervoor betalen wil.

"Het belangrijkste voor goede manieren is dat het van het hart komt. Je moet respect en eerbied willen tonen aan anderen. We leren anderen menselijkheid te tonen," zegt de 67-jarige Chiemi Yamamoto, een fakkeldrager voor de Ogasawara School in Osaka.

Drie pilaren

Yamamoto legt uit hoe de leer van Ogasawara steunt op drie pilaren: "Respect voor anderen; welwillendheid tegenover anderen; en bescheidenheid en zelfbeheersing. Zover ik weet is dat eigenlijk overal ter wereld hetzelfde. Enkel de manier om het uit te drukken verschilt." Het is precies die 'manier om het uit te drukken' die de Ogasawara-leer zo speciaal en interessant maakt.

De symboliek in Japanse etiquette is van onmetelijk belang. Vanwege de diepe betekenis van symboliek kan een foutje daarom al snel zware gevolgen hebben. Die symboliek uit zich zelfs in hoe je loopt en draait voor je gasten. Als je met een dienblad met kopjes thee aankomt hou je het blad niet te dicht bij je lichaam, maar ook niet te ver weg. Wanneer je vervolgens buigt voordat je de kopjes thee aanbiedt, moet je het dienblad even opzij brengen zodat je niet tijdens de buiging in de kopjes ademt. Na het opdienen is het vervolgens belangrijk dat je de kamer verlaat zonder je gasten je achterste te tonen.

Het zijn kleine dingen die enorm veel kennis en training vereisen en die veel Japanse jongeren net zo vreemd voorkomen als de buitenlander. Maar het zijn ook deze dingen die de Japanse omgangsvormen zo bijzonder maken en het leven elegantie en een mate van zekerheid verlenen.

Kjeld Duits

Mevrouw Chiemi Yamamoto geeft twee mini-cursussen over de etiquette van een Japans huisbezoek:

10:00~10:50 : basis, begroetingen, de juiste manier van buigen, het openen van fusama (schuifdeuren), het gebruik van za-buton (zitkussens)

11:05~11:55 : basis, begroetingen, de juiste manier van buigen, thee serveren en ontvangen, omiyage (kadootjes voor de gastvrouw)